DüzceObjektif

GAİUS DÜZCE'Lİ Mİ !.. “GAIUS PRUSIAS AD HYPIUM’LU OLABİLİR”

Düzceli hukukçu Talat Saygılı’nın çalışması doğrulanırsa, Prusias ad Hypium hem hukukta hem turizmde küresel bir merkeze dönüşebilir.

Düzce’nin kadim kenti Konuralp (Prusias ad Hypium), dünya hukuk tarihine adını yazdırabilecek bir keşfin eşiğinde. Düzceli avukat ve araştırmacı M. Talat Saygılı tarafından yayımlanan akademik çalışma, Roma hukukunun en büyük isimlerinden biri olan Gaius’un kimliğine dair yüzyıllardır süren belirsizliğe güçlü bir yanıt sunuyor:

Gaius’un, Prusias ad Hypium bağlamında tarihsel olarak kimliklendirilebileceği. 

Bu iddianın uluslararası akademik çevrelerde doğrulanması halinde Konuralp, yalnızca bir antik kent değil, dünya hukukunun kurucu merkezlerinden biri olarak anılabilecek. Bu da Düzce için hem bilimsel prestij hem de yüksek katma değerli kültür turizmi anlamına geliyor. 

Roma hukukunun mimarı: Gaius

Gaius (yaklaşık MS 130–180), Roma hukukunun en etkili fakat biyografisi en az bilinen hukukçusudur. Onu eşsiz kılan, yazdığı Institutiones (Institutes) adlı eserdir. Bu eser, özel hukuku kişiler – eşya – davalar (Personae–Res–Actiones) şeklinde sistemleştirerek hukuku ilk kez evrensel bir öğretim yapısına kavuşturmuştur.

Bu sistem o kadar güçlüdür ki, Bizans İmparatoru Justinianus’un MS 533’te yayımladığı Institutiones, Gaius’un eserini neredeyse kelimesi kelimesine temel almıştır. Avrupa medeni hukukları ve bugünkü sözleşme–mülkiyet–borç hukuku düzenlerinin büyük kısmı, bu yapıdan türemiştir.

Gaius’un otoritesi ölümünden sonra bile sürmüş; MS 426 tarihli Lex Citationum ile Papinianus, Ulpianus, Paulus ve Modestinus ile birlikte, hâkimlerin uymak zorunda olduğu beş büyük hukukçudan biri ilan edilmiştir.

Konuralp bağlantısı nasıl kuruldu?

Av. Talat Saygılı’nın çalışması, Prusias ad Hypium’dan bilinen bir onurlandırma yazıtında geçen şu ifadeyi merkeze alıyor:

“Gaius, Philon’un oğlu, Gaius’un torunu”

(IK Prusias 27,2 – satır 32)

Yazıtın bu bölümü günümüzde büyük ölçüde aşınmış olsa da, Saygılı, 1859 tarihli Jules Laurens litografisini kullanarak bu kısmın erken ve sağlam bir görsel kaydını ortaya koyuyor. Litografi, bugün artık okunamayan harfleri açık biçimde gösteriyor.

Buna ek olarak:

Yazıttaki Antoninuslar dönemi idari yapısı,

Gaius’un bilinen etkinlik dönemi (MS 130–180),

Gaius’un eserlerinde geçen “Lex Bithynorum” (Bithynia Yasası) atfı

birlikte okunduğunda, Gaius’un Bithynia–Prusias ad Hypium çevresinde yetişmiş bir hukukçu olabileceğine işaret eden güçlü bir tarihsel çerçeve oluşuyor.

Doğrulanırsa ne değişir?

Bu kimliklendirme bilim dünyasında kabul görürse:

Prusias ad Hypium, Roma hukukunun mimarlarından biriyle doğrudan ilişkilendirilen ilk antik kent olacak,

Konuralp, yalnızca arkeoloji değil, hukuk tarihi turizmi açısından da küresel bir çekim merkezine dönüşecek,

Hukuk fakülteleri, akademik kongreler ve uluslararası araştırma merkezleri için Düzce yeni bir rota haline gelecek,

“Hukukun temelleri Anadolu’dan yükseldi” fikri, somut tarihsel bir zemine kavuşacak.

Bu keşif, Konuralp’i bir antik kent olmaktan çıkarıp medeniyet tarihinin merkezlerinden biri haline getirme potansiyeli taşıyor.

Dünya arkeoloji ve tarih çevrelerinin gözü Konuralp’e çevrilebilir.

Avukat Talat Saygılı’nın Gaius üzerine yayımladığı bu çalışma, yalnızca hukuk tarihçilerini değil, antikçağ, epigrafi ve arkeoloji dünyasını da doğrudan ilgilendiriyor. Çünkü Gaius’un kimliğinin bir yazıt ve 19. yüzyıl litografisi üzerinden yeniden kurulması, antik kentlerin dünya tarihindeki rolünü yeniden tartışmaya açan bir gelişme niteliği taşıyor.

Uluslararası çevrelerde, özellikle Roma tarihi, Anadolu arkeolojisi ve antik epigrafi alanlarında çalışan araştırmacıların, bu çalışmaya nasıl yanıt vereceği şimdiden merak konusu. Gaius gibi dünya hukukunun kurucu bir figürünün, Prusias ad Hypium gibi Anadolu merkezli bir kentle ilişkilendirilmesi, antik Roma’nın yalnızca İtalya merkezli değil, Doğu eyaletleri üzerinden şekillendiği tezini güçlendirebilir.

Bu nedenle Konuralp, önümüzdeki dönemde yalnızca turistlerin değil, dünya çapında akademisyenlerin, arkeologların ve hukuk tarihçilerinin de radarına girebilir.